Filipów i Przerośl

Między 1562 a 1568 zniesiono wieś Szembelewo. Na jej polach i na polach Douspudy — razem 56 włók — oraz na skrawkach puszczy po jezioro Dowspuda (dziś Rospuda), Jemieliste i rzekę Zusnę rozplanowano miasto.

Zygmunt August przywilejem z Warszawy z 8 września 1570 nadał Filipowowi prawo magdeburskie, herb Rak, trzy jarmarki i targ w poniedziałek. Dochód z targowego miał iść na ratusz. Nowi osadnicy dostawali dziesięć lat wolnizny. Zasiedlanie trwało długo: w 1578 wciąż 83 włóki były nierozrobione i nieprzyjęte. Mieszczanie pisali, że wolności tuż po lokacji ściągały ludzi, którzy sprzedawali ojcowizny gdzie indziej.

Z miasta i okolicy uczyniono starostwo filipowskie. Pierwszym znanym z imienia starostą był Aleksander Gwagnin z Werony, autor „Kroniki Sarmacji”, od 1574 do 1584.

Do miasta ściągano też rzemieślników spoza okolicy. Pamiątką po osadnikach z Niderlandów jest ulica Olendry — nazwa dzielnicy holenderskiej; budowano tam domy w podłużnym, warsztatowym układzie.

Dalsze dzieje Filipowa — spisy, utrata praw miejskich, międzywojnie i wojna — są w erze Filipów XIX–XX w..

Równolegle rosła Przerośl. Wieś założono, gdy leśnictwo przełomskie trzymał w zastawie Stanisław Dowoyna. Miasto ulokowano na wolach, na skraju Puszczy Przełomskiej, naprzeciw starszej wsi — dzisiejszej Małej Przerośli. Parafię założono jeszcze we wsi: po pomiarze król nadał plebanowi Wojciechowi Grabowskiemu osiem włók i włókę lasu. To najstarsza parafia w tym kącie Suwalszczyzny; później przeniesiono ją do miasta. W 1571 Zygmunt August uposażył też kościół w nowym Filipowie.

Od starostwa filipowskiego odeszła wieś Przerośl — między 1562 a 1571 dostał ją doktor Sierpc. Na granicy dwóch starostw powstała pierwsza prywatna wysepka w królewskiej puszczy.